ΛΙΜΝΑΙΟΣ ΟΙΚΙΣΜΟΣ ΔΙΣΠΗΛΙΟΥ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ

Ο χώρος που απεικονίζεται στις παραπάνω εικόνες είναι η αναπαράσταση του προϊστορικο ύ λιμναίου οικισμού στο Δισπηλιό Καστοριάς. Πρόκειται για τον οικισμό της Νεολιθικής εποχής (5.500 π.Χ.). Η ανασκαφή του οικισμού διεξάγεται στη θέση ‘’Νησί’’ . Ξεκίνησε το 1932 από τον τότε καθηγητή αρχαιολογίας από το πανεπιστήμιο Αθηνών κ.Κεραμόπουλο, ο οποίος ακολούθησε έρευνα στα μέσα της δεκαετίας του ‘60. Από τον κ. Μουτσόπουλο καθηγητή  αρχιτεκτονικής του Α.Π.Θ. το 1992 ξεκίνησε συστηματική ανασκαφή από το Α.Π.Θ. με επικεφαλής τον κ.Χουρμουζιάδη καθηγητή αρχαιολογίας.

       Ο λιμναίος οικισμός του Δισπηλιού αποτελεί τον μοναδικό ανεσκαμμένο τέτοιου είδους στην Ελλάδα, παρ’ όλο που ίχνη βρέθηκαν και στις όχθες των λιμνών Δοϊράνη, Κερκίνη και στα αποξηραμένα Τενάγη των Φιλίππων Καβάλας. Ο Ηρόδοτος μνημονεύει τις λιμναίες παιονικές εγκαταστάσεις γύρω από το όρος Παγγαίο και την λίμνη Πρασιάδα (Δοϊράνη)   .   Χάρη στην προσφιλή τακτική των Παιόνων να κατοικούν γύρω από λίμνες, ο καθηγητής Ν. Μουτσόπουλος συμπεραίνει πως και το Δισπηλιό πρέπει να αποτέλεσε μια προμακεδονική παιονική εγκατάσταση. Όπως και να’ χει το προϊστορικό Δισπηλιό κατοικήθηκε από φύλα της Νεολιθικής Εποχής, αποτελώντας ένα ενδιάμεσο κρίκο μεταξύ των εγκαταστάσεων στην Μ. Ασία και τις αλπικές λίμνες της Ευρώπης.

      Οι προϊστορικές κατοικίες κατασκευάζονταν κυρίως από ξύλο και πηλό (βρέθηκαν ερείπιά τους θαμμένα στη λάσπη). Τα θεμέλια των σπιτιών ήταν ξύλινοι πάσσαλοι οι οποίοι στήριζαν καλύβες υπερυψωμένες πάνω σε ξύλινες βάσεις. Ο οικισμός περιλάμβανε έκταση περίπου 20 στρεμμάτων, ενώ υπολογίζεται ότι κατά την περίοδο της ακμής του θα πρέπει να ζούσαν εκεί κάπου 5.000 άνθρωποι. Οι καλύβες κατασκευάζονταν από ξύλινα δομικά στοιχεία, που προέρχονταν από κωνοφόρα δέντρα, εδρασμένες σε πλατφόρμες πάνω από το νερό. Βέβαια, σε μεταγενέστερες εποχές που η λίμνη υποχώρησε, εδράζονταν στο έδαφος. Μικρότερα κλαδιά και καλάμια μπλεγμένα αποτελούσαν τους «τοίχους» των κατοικιών, που ολοκληρώνονταν μετά την επάλειψη από ύλη και την κατασκευή δίρριχτης καλαμωτής στέγης.

Πάνω από τα ρηχά νερά της λίμνης οι κάτοικοι θα ένιωθαν ασφαλείς (πιο πέρα υπήρχαν πυκνά δάση με άγρια ζώα). Η περιοχή τους προσέφερε και άφθονη τροφή αφού οι περισσότεροι ήταν γεωργοί, κτηνοτρόφοι, ψαράδες και κυνηγοί. Παρατηρήθηκε ότι οι κατοικίες κτίζονταν και στην όχθη όπως επίσης και στην ξηρά. Οι εγκαταβιούντες συντηρούνταν από το ψάρεμα, την καλλιέργεια εσπεριδοειδών, σιτάρι, κριθάρι, το κυνήγι άγριων ζώων (κυρίως κόκκινου ελαφιού). Ανασκαφικά στοιχεία δείχνουν μεγάλη πλειοψηφία των αιγοπροβάτων, μεταξύ των υπολοίπων ζώων, όπως τα βοοειδή και οι χοίροι.

Οι κάτοικοι χρησιμοποιούσαν ξύλινες βάρκες που απ’ ότι φαίνεται από τα ίχνη που μας άφησαν, ήταν ολόκληροι κορμοί δέντρων λαξευμένοι.

  Τα εργαλεία που βρέθηκαν ήταν από πέτρα την οποία επεξεργάζονταν (π.χ. αλιευτικά βάρη, λεπίδες για δρεπάνια, αιχμές για βέλη) κοκκάλινα (π.χ. γεωργικά σκαπτικά εργαλεία) πήλινα (π.χ. βλήματα σφενδόνας ).

Μαγείρευαν τη τροφή τους σε πήλινα σκεύη ενώ το περίσσευμα της τροφής αποθηκευόταν σε μεγάλα πυθάρια κατασκευασμένα από πηλό .  

Η ζωή των νεολιθικών κατοίκων δεν έχει να κάνει μόνο με την εργασία, έφτιαχναν τη ζωή τους πιο όμορφη και επικοινωνούσαν κατασκευάζοντας είδωλα, δηλαδή αγαλματίδια από πηλό. Παρήγαγαν μελωδίες κατασκευάζοντας κοκκάλινες φλογέρες, στολίζονταν με κοσμήματα από πηλό, λίθο, οστό, και οστρεό. Έφτιαχναν διακοσμημένα πήλινα σκεύη και επίσης έγραφαν. Είχε βρεθεί ξύλινη πινακίδα με χαραγμένα γραπτά σήματα πρώιμης γραφής, τα χαράγματα αυτά παρατηρούνταν στην πινακίδα σε περίπου εννιά σειρές ενώ τα ίδια εμφανίζονταν σε αγγεία όπως επίσης και σε άλλα αντικείμενα. Δεν έχουν αποκρυπτογραφηθεί, είναι όμως σημάδια ενός ανεπτυγμένου πολιτισμού.